“ข้าวดอกราย” หรือในอีกชื่อหนึ่ง “ข้าวราหมัย” ซึ่งมีความหมายว่า “ทำด้วยกันอย่างสนุกสนาน” เป็นอาหารประจำชุมชนของชาวสะกอม ชุมชนที่มีภาษาถิ่นเป็นของตัวเอง และเต็มไปด้วยการผสมผสานทางวัฒนธรรมทั้งไทยพุทธ ไทยจีน และ ไทยมุสลิมอยู่ด้วยกันอย่างลงตัว เฉกดังเมนูจานนี้ที่เกิดจากภูมิปัญญาชาวบ้านในการนำข้าวเปล่าที่เหลือค้างคืน แทนที่จะทิ้งขว้างเป็น food waste กลับนำมาคลุกผสมเข้ากับเครื่องปรุงที่หาได้ในพื้นที่และครัวเรือน แล้วใส่เนื้อปลาสดใหม่จากท้องทะเลจะนะที่ขึ้นชื่อเรื่องความอุดมสมบูรณ์ จนเกิดเป็นความอร่อยอย่างง่ายดาย

ทว่าส่วนผสมที่ทำให้ “ข้าวดอกราย” ไม่เหมือนอาหารอื่น และกินที่ไหนก็ไม่อร่อยเท่าที่จะนะ นอกจากความสดใหม่ของวัตถุดิบแล้ว คือการใส่ความสัมพันธ์อันอบอุ่นร่วมกันลงไปในนั้น

“ข้าวดอกราย” เป็นเมนูประจำชุมชนที่ไม่ได้ความแค่ว่าทำกันที่นี่ แต่หมายถึงเวลาทำ คนในชุมชนจะมาทำด้วยกัน ใครมีวัตถุดิบอะไรเหลือก็เอามาใส่รวมหรือกินด้วยกัน ชวนกันทำอยู่เป็นประจำ อีกทั้งยังเป็นเมนูในครอบครัวที่ใช้ในการ “เคลียร์ใจ” หากพี่น้องหรือมีใครผิดใจกัน อาหารจานนี้ก็มักจะเป็นตัวสมานฉันท์ได้เป็นอย่างดี ด้วยกรรมวิธีการทำที่ไม่ยาก เปิดโอกาสให้ทำได้ทั้งครอบครัว คลุกเคล้าส่วนผสมในครกเฉพาะตัวของชุมชนสะกอมที่เป็นทั้งเขียง ครก และจานในเวลาเดียวกัน ทำเสร็จก็ตั้งวงรับประทานได้ทันที ปรับทุกข์คืนดี ถ้อยทีถ้อยอาศัยกันไป